Wilkołak

Autor: Jerzy Cichocki
23 października 2003

Wilkołaki, inaczej Wilkołki, Wilkodłaki, to w mitologii słowiańskiej ludzie posiadający zdolność przeistaczania się w wilka, bądź przemieniania w to zwierzę przez osoby trzecie (wilk+dłaka "skóra, włosy"; por. ros. wołkodłak, wołkołak, wurdałak; bułg. vałkodłak, varkołak; czes. vylkodak). O wilkołactwie (likantropii) Słowian zdaje się wspominać Herodot (IV, 105) pisząc o Neurach (może ludzie słowiańskim lub słowiańsko-bałtyjskim z dorzecza górnego Dniestru, Bohu i Prypeci), z których każdy raz do roku na kilka dni stawał się wilkiem. Nie jest wykluczone, że ślad obrzędowego przebierania się za wilka (tj. czasowego "bycia wilkiem") przetrwał w słowiańskich etnonimach: Weletabów Einhard nazywał Wiltzen (por. Heafeldowie-Wilcy u króla Alfreda), por. też Lucice-Wilcy (zob. eufemistyczne określenie wilka - lutyj zwier').

Pochodzenie wyobrażeń o wilkołakach łączy się z heroizmem; por. wilczą metamorfozę Zmaja (zob. ZMAJ OGNENI WUK) i Wszesława (Słowo..., 426 nn.). Jednocześnie dane językowe świadczą o związkach likantropii z wiedzą, mądrością: por. ukr. wiszczun "wilkołak", czes. vedi "wilkołaczki". Być może wilkołactwo genetycznie łączy się z mądrością wodza-wojownika, zdobywaną podczas militarnej inicjacji.

W mitologii germańskiej, Werwolf (niem. "Człowiek-wilk"), to człowiek posiadający zdolność przemieniania się w wilka i w tej postaci nocą atakujący ludzi i bydło. Ściśle odpowiada ang. werewolf, norw. i szw. varulf oraz duńs. vaerulf.

Hasło opracowane na podstawie L. Krzywicki, Ludożerstwo i wilkołactwo, "Wisła" 12, 1898; P. Iwanów, Wowkułaki, (w pr. zb.:) Juwilejnyj sbornik w czest' W.F. Millera, Moskwa 1900; T. M a r g u l, Motywy wiary w wilkołaka, "Lud" 65, 1981; B. Baranowski, W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981; L.P. Słupecki, Wilkołactwo, Warszawa 1987; W. Hertz, Der Werwolf, Stuttgart 1862; S. Baring-Gould, The book of Werewolfs, London 1865 i in. [w:] Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, Andrzej M. Kempiński, Poznań 1993. W książce znajduje się alfabetyczny wykaz haseł ogólnych oraz związanych z mitologiami: albańską, anatolijską, bałtyjską, celtycką, dardyjską, frygijską, germańską, geto-dacką, grecką, ilirską, indyjską, irańska, italską, kafirską, ormiańską, osetyńską, scytyjską, słowiańską, tadżycką oraz tracką. W sumie zebrano w niej około 2,5 tys. definicji z obrębu wyobrażeń religijno-mitologicznych (bóstwa, herosi, demony, potwory, omawiające funkcje zwierząt, roślin, instytucji, zjawisk przyrody itp.).



blog comments powered by Disqus