Upiór / Wampir

Upiór (ukr. upir', brus. upir, czes. i słow. upi'r) to w mitologii słowiańskiej pierwotnie trup wstający nocą z grobu i - w postaci własnej lub zwierzęcej - włóczący się po ziemi, zabijający ludzi albo powodujący ich śmierć przez wysysanie krwi, co z ofiary również czyniło upiora. Dla uwolnienia się od potwora należało dokonać ekshumacji zwłok i przebić je kołem (zwykle osinowym), czasem jednak zmarłemu odcinano głowę i układano ją w grobie między nogami nieboszczyka.

Według późniejszych wersji upiorami stawali się ludzie zrodzeni przez siłę nieczystą, czarownicy, wiedźmy bądź zmarli śmiercią nienaturalną (przede wszystkim samobójcy).

Słowiański upiór został zapożyczony przez Zachód Europy, gdzie znano go jako wampira.

Hasło opracowano na podstawie B. Baranowski, W kręgu upiorów i willkołaków, Łódź 1981 [w:] Słownik mitologii ludów indoeuropejskich, Andrzej M. Kempiński, Poznań 1993. W książce znajduje się alfabetyczny wykaz haseł ogólnych oraz związanych z mitologiami: albańską, anatolijską, bałtyjską, celtycką, dardyjską, frygijską, germańską, geto-dacką, grecką, ilirską, indyjską, irańska, italską, kafirską, ormiańską, osetyńską, scytyjską, słowiańską, tadżycką oraz tracką. W sumie zebrano w niej około 2,5 tys. definicji z obrębu wyobrażeń religijno-mitologicznych (bóstwa, herosi, demony, potwory, omawiające funkcje zwierząt, roślin, instytucji, zjawisk przyrody itp.).